village to city logo
spacer


Από τους Οικισμούς στις Οργανωμένες Πόλεις

Αστικοποίηση στον Ελληνικό Κόσμο από το 1050 έως το 500 π.Χ.

Πότε εμφανίστηκαν οι πρώτες πόλεις στην αρχαία Ελλάδα; Και πότε άρχισαν οι πόλεις να αποτελούν το πρωταρχικό κοινωνικό και οικονομικό βάθρο της ανθρώπινης δραστηριότητας στον αρχαίο ελληνικό κόσμο;

Μετά την κατάρρευση του μηκυναϊκού πολιτισμού κατά την ύστερη εποχή του χαλκού (1050 π.Χ.) και κατά τη διάρκεια των επόμενων αιώνων έως το 500 π.Χ., ο ελληνικός κόσμος, που αποτελείτο από μικρές κοινότητες και οικισμούς, η οικονομία των οποίων βασιζόταν στην τοπική παραγωγή και κατανάλωση, αναπτύχθηκε σε ένα εντυπωσιακό σύνολο από 1000 περίπου πόλεις-κράτη, που διέθεταν ανεξάρτητα εδάφη, ανεξάρτητη στρατιωτική δύναμη και νόμους, ενώ παράλληλα δημιουργούσαν ένα δίκτυο εμπορικών συναλλαγών. Όλες οι πόλεις-κράτη ήταν οργανωμένες γύρω από ένα αστικό κέντρο, μια τειχισμένη πόλη με χιλιάδες κατοίκους, σπίτια, δρόμους, δημόσιους χώρους, υδρευτικά έργα, ναούς και άλλα μνημειακά κτίρια, λατρευτικής ή δημόσιας χρήσης. Η ιστορική μελέτη των ελληνικών πόλεων-κρατών από το 600 π.Χ. πραγματοποιήθηκε από το Copenhagen Polis Centre και τα αποτελέσματα δημοσιεύθηκαν στον τόμο: An Inventory of Archaic and Classical Greek Poleis (Oxford 2005) από τους M.H. Hansen and T.H. Nielsen.

Την περίοδο πρίν από το 600, κάποιες ενδείξεις αστικοποίησης είναι ήδη ορατές: πόλεις αξιόλογου μεγέθους, αλλά και μικρότεροι οικισμοί ποικίλων διαστάσεων είναι ήδη υπαρκτοί, ενώ ιεραρχικές διακρίσεις μεταξύ των οικισμών είναι δυνατές και σε πολιτικό και σε οικονομικό επίπεδο. Αρχαιολόγοι και ιστορικοί διαφωνούν σχετικά με τη χρήση του όρου πόλη και τον ορισμό της έννοιας του οικισμού και της πόλης. Η παρούσα έρευνα, που έχει ξεκινήσει από τον Ιανουάριο του 2008 και θα πραγματοποιηθεί έως και το Δεκέμβρη του 2010, χρηματοδοτούμενη από την Carlsberg Foundation στην Κοπενχάγη, θα επικεντρωθεί στην διαδικασία της αστικοποίησης, όπως νοείται από τους ύστερους αρχαίους συγγραφείς, αλλά και στη συχρονή μας εποχή. Αυτή ή έρευνα δεν έχει γίνει πότε με τέτοιο συγκεντρωτικό τρόπο, ώστε να περιλαμβάνει όλο τον αρχαίο ελληνικό κόσμο. Προηγούμενες μελέτες περιορίζονταν γεωγραφικά ή χρονολογικά, ενώ κάποιες ήταν ακόμα και αρνητικές στην προσπάθεια ορισμού της έννοιας της αστικοποίησης ή ακόμα και της ανάγκης να δημιουργηθεί μια αποδεκτή βάση για κάθε μελέτη αστικοποίησης.

Αυτή η μελέτη έχει στόχο να συλλέξει όλο τα στοιχεία που συνθέτουν μια πόλη, ώστε με την ανάλυση τους να οριστεί με τον πιο πρόσφορο τρόπο, η έννοια της αρχαίας ελληνικής πόλης. Επιπλέον, επιθυμεί να διερευνήσει σε ποιόν αιώνα η διαδικασία της αστικοποίησης ήταν τόσο αναπτυγμένη, ώστε οι πόλεις να γίνουν ο κυρίαρχος οικιστικός τύπος του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού.

Στην παγκόσμια ιστορία, η διαδικασία της αστικοποίησης στον αρχαίο κόσμο αποτελεί μόνο την απαρχή ενός φαινομένου που βρίσκεται ακόμα σε εξέλιξη με τη μορφή της αποδημίας από την επαρχία στα αστικά κέντρα. Σύμφωνα με δημογραφικές και γεωγραφικές μελέτες, για πρώτη φορά στην ιστορία του ανθρώπινου πολιτισμού, το 2008 περισσότεροι άνθρωποι ζούν σε αστικά κέντρα παρά στην επαρχία σε παγκόσμια κλίμακα. Σύμφωνα με πρόσφατες μελέτες, ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός γνώρισε την κυριαρχία του αστικού τρόπου ζωής σε βάρος της ζωής στην επαρχία την περίοδο του Μεγάλου Αλεξάνδρου τον ύστερο 4ο αιώνα π.Χ. Η κατανόηση της πρώιμης ιστορίας των πόλεων παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς οι γνώσεις μας σχετικά με τις πόλεις-κράτη κατά την ιστορική περίοδο πολλαπλασιάζονται, φωτίζοντας το ρόλο της πόλης ως πολιτικό και οικονομικό τύπο οργάνωσης, στοιχείο που οδήγησε και στην επιτυχή ανάπτυξή της.

Η παγκόσμια ιστορία έχει γνωρίσει 40 πολιτισμούς πόλεων-κρατών. Παρόλα αυτά, ο μεγαλύτερος αριθμός ανεξάρτητων πόλεων-κρατών, περίπου 1000, συναντάται στην αρχαία Ελλάδα. Επομένως, στατιστικά οι πιθανότητες να απομονωθούν και να μελετηθούν διεξοδικά σημαντικοί παράγοντες που αφορούν στην εμφανίση και την ανάπτυξη των πόλεων είναι μεγάλες και άρα η γνώση της αρχαίας ελληνικής αστικοποίησης μπορεί να συμβάλλει σημαντικά στην καλύτερη κατανόηση του φαινομένου στην ιστορία. Για περισσότερες πληροφορίες, μπορείτε να επικοινωνήσετε: rf@villagetocity.org


spacer


english language versionspacerdanish language site

divider

Reproduced with permission of M.C. Lentini and the Italian School of Culture at Athens